Sztuczna inteligencja w prawie: jak AI wpływa na systemy prawne i rozstrzyganie sporów?

html { scroll-behavior: smooth; } body { -webkit-font-smoothing: antialiased !important; -moz-osx-font-smoothing: grayscale !important; text-rendering: optimizeLegibility !important; } ::selection { background: rgba(123,92,250,.22); color: inherit; } ::-moz-selection { background: rgba(123,92,250,.22); color: inherit; } a:focus-visible, button:focus-visible, input:focus-visible, textarea:focus-visible { outline: 2px solid rgba(123,92,250,.5); outline-offset: 3px; border-radius: 4px; } /* STICKY BLACK HEADER */ .uicore-navbar, .uicore-header, header.uicore-header, .elementor-location-header, .elementor-location-header > section, .uicore-pro-navbar, [class*="uicore-header-"]:not([class*="-mobile"]) { position: sticky !important; top: 0 !important; z-index: 999 !important; background: #0a0a0a !important; border-bottom: none !important; box-shadow: none !important; transition: box-shadow .2s ease !important; } body.scrolled .uicore-navbar, body.scrolled .uicore-header, body.scrolled header.uicore-header, body.scrolled .elementor-location-header { box-shadow: 0 6px 18px rgba(0,0,0,.4) !important; } .uicore-navbar *, .uicore-header *, header.uicore-header *, .elementor-location-header * { --uicore-headline-color: #ffffff !important; } .uicore-navbar a:not(.uicore-btn), .uicore-header a:not(.uicore-btn), header.uicore-header a:not(.uicore-btn), .elementor-location-header a:not(.uicore-btn) { color: #ffffff !important; } .uicore-navbar a:not(.uicore-btn):hover, .uicore-header a:not(.uicore-btn):hover, header.uicore-header a:not(.uicore-btn):hover, .elementor-location-header a:not(.uicore-btn):hover { color: #B6A0FF !important; } /* Force-show logo on dark menu */ .uicore-navbar .uicore-branding img, .uicore-header .uicore-branding img { filter: brightness(0) invert(1); } .uicore-navbar.uicore-transparent { background: #0a0a0a !important; } /* Submenu */ body .uicore-nav-menu .menu-item-has-children > .sub-menu, body .menu-item-has-children > .sub-menu { opacity: 0 !important; visibility: hidden !important; pointer-events: none !important; transition: opacity .2s, visibility .2s, transform .2s !important; transform: translateY(-6px); } body .uicore-nav-menu .menu-item-has-children:hover > .sub-menu, body .menu-item-has-children:hover > .sub-menu, body .menu-item-has-children:focus-within > .sub-menu { opacity: 1 !important; visibility: visible !important; pointer-events: auto !important; transform: translateY(0); } .uicore-nav-menu .sub-menu, .sub-menu, ul.sub-menu { background: #0a0a0a !important; border: 1px solid rgba(255,255,255,.10) !important; border-radius: 12px !important; padding: 8px 0 !important; box-shadow: 0 16px 40px rgba(0,0,0,.45) !important; min-width: 220px !important; } body .uicore-nav-menu .sub-menu a { color: #ffffff !important; } body .uicore-nav-menu .sub-menu a:hover, body .uicore-nav-menu .sub-menu li:hover, body .uicore-nav-menu .sub-menu li:hover a { color: #B6A0FF !important; background: rgba(255,255,255,.05) !important; } .sub-menu li a, ul.sub-menu li a { padding: 10px 20px !important; font-family: 'Inter', sans-serif !important; font-size: 14px !important; font-weight: 400 !important; text-transform: none !important; letter-spacing: 0 !important; display: block !important; } (function(){ function onScroll(){ if (window.scrollY > 8) document.body.classList.add('scrolled'); else document.body.classList.remove('scrolled'); } window.addEventListener('scroll', onScroll, { passive: true }); onScroll(); })(); .dt-post-content .elementor-widget-container > * { font-family: 'Inter', sans-serif; } .dt-post-content .elementor-widget-container p { font-size: 17px !important; line-height: 1.75 !important; color: #2A2A2E !important; margin: 0 0 18px !important; } .dt-post-content h2, .dt-post-content h3, .dt-post-content h4 { font-family: 'Inter', sans-serif !important; color: #111 !important; margin: 36px 0 16px !important; letter-spacing: -.01em !important; } .dt-post-content h2 { font-size: 28px !important; line-height: 1.2 !important; font-weight: 600 !important; } .dt-post-content h3 { font-size: 22px !important; line-height: 1.25 !important; font-weight: 600 !important; } .dt-post-content h4 { font-size: 18px !important; line-height: 1.3 !important; font-weight: 600 !important; } .dt-post-content ul, .dt-post-content ol { margin: 0 0 18px 24px !important; } .dt-post-content li { font-size: 17px !important; line-height: 1.7 !important; color: #2A2A2E !important; margin-bottom: 8px; } .dt-post-content blockquote { border-left: 3px solid #7B5CFA !important; padding: 8px 0 8px 24px !important; margin: 24px 0 !important; font-size: 19px !important; line-height: 1.55 !important; color: #4A4A50 !important; font-style: italic; } .dt-post-content a { color: #7B5CFA !important; text-decoration: underline; text-decoration-thickness: 1px; text-underline-offset: 3px; } .dt-post-content a:hover { color: #6340E2 !important; } .dt-post-content img { border-radius: 12px; margin: 24px 0; max-width: 100%; height: auto; } .dt-post-content table { width: 100%; border-collapse: collapse; margin: 24px 0; } .dt-post-content th, .dt-post-content td { padding: 12px; border: 1px solid #E6E4E0; text-align: left; } .dt-post-meta .elementor-heading-title { font-size: 13px !important; font-weight: 400 !important; color: #6A6A70 !important; margin: 0 !important; } .dt-post-featured img { border-radius: 16px; max-height: 540px; width: 100%; object-fit: cover; } .dt-post-eyebrow .elementor-heading-title { font-size: 12px !important; font-weight: 600 !important; letter-spacing: .12em !important; text-transform: uppercase !important; color: #7B5CFA !important; margin: 0 0 18px !important; } dotbiznes Sztuczna inteligencja w prawie: jak AI wpływa na systemy prawne i rozstrzyganie sporów? 18 grudnia 2023 Od kilku lat jesteśmy świadkami coraz większego wykorzystania nowych technologii w systemach prawnych, w szczególności w wymiarze sprawiedliwości.

Z pewnością przełomem w tym zakresie była pandemia koronawirusa, która przyspieszyła proces informatyzacji i elektronizacji w sądownictwie oraz w codziennej pracy prawników.

Rok 2023 niewątpliwie zapisze się w historii jako zdominowany przez rozwój AI, a jednocześnie w którym pojawiło się także mnóstwo pytań dotyczących wpływu sztucznej inteligencji na nasze życie, w tym funkcjonujące systemy prawne.

W tej części artykułu zostaną omówione najważniejsze aspekty wpływu AI na organy wymiaru sprawiedliwości, z kolei w następnym przyglądniemy się możliwościom wykorzystania sztucznej inteligencji i jej skutkom w pracy prawnika.

AI w sądownictwie – odległa przyszłość czy rzeczywistość?

Potencjalne zastosowanie sztucznej inteligencji w sądownictwie jest bardzo szerokie.

W teorii systemy AI mogą przejąć zadania sądu na niemal każdym poziomie jego funkcjonowania.

Przykłady zastosowania AI w sądownictwie można podzielić na dwie kategorie tj. na analizowanie danych i wsparcie sędziego w sprawowanej funkcji (np. przydzielanie spraw, ocena formalna pism procesowych, generowanie odpowiedzi na zapytania uczestników postępowań automatyczna transkrypcja i streszczanie ustnych wypowiedzi) oraz na zastąpienie pracowników wymiaru sprawiedliwości i podejmowanie autonomicznych decyzji jak np. analiza materiału dowodowego, wydawanie standardowych zarządzeń albo orzeczeń w powtarzalnych stanach faktycznych.

Druga z przedstawionych możliwości, jest na ten moment dosyć odległa choć nie niemożliwa.

Wynika to z tego, że sztuczna inteligencja nie myśli w tożsamym znaczeniu jak człowiek.

W aktualnym stanie tej technologii, funkcjonowanie algorytmów AI opiera się na wyszukiwaniu podobieństw i wymaga wprowadzenia do systemu dużej ilości danych, na podstawie których system oparty o AI będzie mógł wygenerować odpowiednie informacje.

W przypadku wymiaru sprawiedliwości dochodzi do tego niezwykle skomplikowana materia w postaci regulacji prawnych, które nierzadko przysparzają trudności w orzekaniu nawet doświadczonym sędziom.

Z uwagi na to, obecnie rozwiązania oparte na AI są wdrażane w wymiarze sprawiedliwości na mniejszą skalę.

Wymieniając przykłady systemów wykorzystujących AI w wymiarze sprawiedliwości, warto wskazać na funkcjonujący od 2018 r. w Polsce System Losowego Przydziału Spraw , który przyczynia się do realizacji prawa do sprawiedliwego procesu.

Aktualnie polski resort sprawiedliwości wdraża w zakładzie karnym w Chełmie system wspierania monitoringu zakładów karnych , oparty na algorytmie wykrywania niepożądanych lub niebezpiecznych zachowań.

System działa na podstawie strumieni wideo dostarczanych przez kamery monitoringu.

Najbliższe plany polskiego Ministerstwa Sprawiedliwości obejmują także projekt TJENI ( Foster Transparency of Judicial Decisions and Enhancing the National Implementation of the ECHR ) mający na celu stworzenie centralnego systemu publikacji i kategoryzacji wyroków sądowych 1 .

Mówiąc o naszym kontynencie, warto jeszcze wspomnieć o powstałym w 2019 r. estońskim projekcie mającym na celu zastąpienie sędziów w sprawach cywilnych o drobne roszczenia, nieprzekraczające 7000 euro.

Ostatecznie projekt został wstrzymany, a Estonia ograniczyła wdrożenie AI do transkrypcji przesłuchań sądowych i anonimizacji orzeczeń sądowych.

Na pewno był to jednak ważny krok w stosunku do zastosowania AI do samodzielnego rozstrzygania nieskomplikowanych sporów 2 .

Z kolei, w Holandii od 2010 r. z powodzeniem stosowany jest system e-Court służący do rozstrzygania spraw windykacyjnych.

Całe postępowanie odbywa się online na specjalnie przeznaczonej do tego platformie, a rozstrzygnięcie sprawy jest wydawane przez system na podstawie obowiązujących przepisów oraz imitacji rozumowania sędziowskiego opartej na podstawie bazy akt przeszłych postępowań.

Rozstrzygnięcia wydawane przez AI są jednak poddawane kontroli sędziego 3 .

Na czele rankingu wykorzystania AI w sądach plasują się jednak w tym momencie Chiny.

Pierwsze algorytmy sztucznej inteligencji były już wykorzystywane przez Chiny w postępowaniach sądowych od 2017 r.

Na koniec 2019 r. ogłoszono, że sądy internetowe w Chinach rozstrzygnęły pierwszy milion spraw.

Do 2025 r.

Chiny planują przejść na tzw. czwartą generację sądów inteligentnych 4 .

W Australii wdrażane są rozwiązania umożliwiające nakładanie kar za pomocą AI za wykroczenia drogowe 5 .

W USA w wybranych stanach stosowany jest system COMPAS ( Correctional Offender Management Profiling for Alternative Sanctions ), który na podstawie zbiorów danych ocenia możliwość recydywy.

Z uwagi na kontrowersje związane z uznaniem go za dyskryminujący, w szczególności w stosunku do Afroamerykanów, jego zastosowanie zostało ograniczone, a sąd musi w każdym przypadku rozważyć, na ile wiarygodne są wyniki obliczeń programu 6 .

Zaś w Kolumbii Brytyjskiej powstało narzędzie Smartsettle ONE służące do internetowego rozstrzygania sporów.

Program wykorzystuje algorytmy uczące się taktyki licytacji i priorytetów stron sporu i pomaga w wypracowaniu ugody 7 .

Jakie podejście w stosunku do AI prezentuje Unia Europejska?

W związku z nieustannym rozwojem i doskonaleniem AI konieczne stało się szybkie uregulowanie tego obszaru. 15 czerwca 2023 r.

Parlament Europejski przyjął akt o sztucznej inteligencji (AI Act) , którego głównym celem było zminimalizowanie ryzyk związanych z wykorzystywaniem systemów opartych na AI.

W szczególności w AI Act wprowadzono kontrolę nad tzw. systemami zwiększonego ryzyka, do których m.in. zaliczono oparte o AI systemy stosowane przez administrację publiczną i organy ścigania 8 , poprzez np. wymóg każdorazowej oceny ich wpływu na podstawowe prawa obywateli, a także zabroniono stosowania systemów opartych o AI do predykcji kryminalnej.

W akcie przyznano prawo do wniesienia skargi do krajowego organu ds.

AI od decyzji wydanej z wykorzystaniem algorytmów sztucznej inteligencji.

AI Act nie zezwala na ten moment na podejmowanie przez systemy wykorzystujące sztuczną inteligencję w pełni autonomicznych i niepodważalnych decyzji.

Czy AI zrewolucjonizuje wymiar sprawiedliwości?

Pomimo wielu projektów opartych o AI prowadzonych i wdrażanych w wymiarach sprawiedliwości na całym świecie, stan prac nad rozwojem sztucznej inteligencji nadal nie jest jeszcze wystarczająco zaawansowany, żeby móc zastąpić sędziego i innych pracowników wymiaru sprawiedliwości.

Jedno z najbardziej zaawansowanych badań dotyczących wprowadzenia imitacji rozumowania sędziowskiego w systemie wykorzystującym AI zostało przeprowadzone w 2016 r. i dotyczyło przewidywania orzeczeń ETPC .

Badanie wykazało 79% skuteczności w przewidywaniu rozstrzygnięć ETPC, co daje dosyć pozytywny wynik biorąc pod uwagę stan rozwoju AI sprzed kilku laty.

Systemy oparte o AI cieszą się natomiast dużą popularnością jako narzędzia wspierające i przyspieszające pracę wymiaru sprawiedliwości.

Jak każdy postęp technologiczny, AI niesie za sobą także wiele ryzyk prawnych, jednak dzięki zapewnieniu odpowiednich regulacji zabezpieczających w szczególności interesy jednostki, może stać się przełomowym rozwiązaniem w organach sądownictwa.

Zob.: https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/sztuczna-inteligencja-w-sluzbie-wymiaru-sprawiedliwosci–konferencja-ministerstwa-sprawiedliwosci [dostęp: 07.07.2023 r.).

Zob.: https://www.just.ee/en/news/estonia-does-not-develop-ai-judge [dostęp: 07.07.2023 r.].

H.

Nakad-Weststrate, T.

Jongbloed, H. van der Herik, A.

Salem, Digitally Produced Judgements in Modern Court Proceedings, “International Journal of Digital Society” 2015, nr 4, s. 1102.

Zob.: https://www.scmp.com/news/china/politics/article/3124815/chinas-courts-use-data-analytics-and-blockchain-evidence?module=perpetual_scroll_0 pgtype=article campaign=3124815 [dostęp: 07.07.2023 r.].

Zob.: https://brookewintersolicitors.com.au/resources/new-artificial-intelligence-technology-being-introduced-to-traffic-cameras/ (dostęp: 16.06.2023 r.).

Zob.: https://en.wikipedia.org/wiki/COMPAS_(software) , (dostęp: 16.06.2023 r.).

Zob.: https://www.lexisnexis.ca/en-ca/ihc/2019-06/from-estonian-ai-judges-to-robot-mediators-in-canada-uk.page [dostęp: 07.07.2023 r.].

Zob.: https://panoptykon.org/akt-o-uslugach-cyfrowych-po-glosowaniu-w-europarlamencie (dostęp: 16.06.2023 r.).

Masz pytanie?

Porozmawiajmy. 20 minut rozmowy.

Bez briefów, bez formularzy.

Wprost odpowiemy.

Umów rozmowę → Zobacz więcej artykułów